Czy wiesz, że… Rodzina Żabińskich dawała schronienie Żydom w warszawskim zoo?

Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów

Polaków ratujących Żydów w czasie II wojny Światowej było wielu. Dzisiaj chcielibyśmy opowiedzieć historię jednej Rodziny, która ukrywała Żydów w niezwyczajnym miejscu. Była to rodzina Żabińskich, mieszkająca w warszawskim Zoo.

Gdy wybuchła wojna, Żabińscy zaangażowali się w konspirację. Pomagał im nawet Ryś, ich kilkuletni syn. W opustoszałych klatkach i pawilonach ukrywano ludzi, broń i amunicję. Schronienie w ZOO znalazło wielu Żydów m.in.: pisarka Rachela Auerbach, rzeźbiarka Magdalena Gross czy Samuel Koenigswein z rodziną.

W latach, gdy za podanie Żydowi szklanki wody groziła natychmiastowa śmierć, dwoje ludzi nie zważając na grożące im konsekwencje postanowiło dać schronienie tym, którzy byli prześladowani za samą przynależność do określonej narodowości. Mury Willi stały się świadkami odwagi, człowieczeństwa i próby walki z nieludzkim systemem.

Ryzykowałem i dałem schronienie nie dlatego, że byli Żydami, lecz dlatego, że byli prześladowani. Gdyby prześladowani byli Niemcy, postępowałbym tak samo. Mowa bowiem o ludziach, którzy zostali skazani, choć niczego złego nie zrobili. To było przerażające. Moim ludzkim obowiązkiem było im pomóc. Zwyczajna przyzwoitość” Jan Żabiński Yad Vashem. 1965.

Kontakt gettem nawiązali Żabińscy dzięki współpracy Jana z Wydziałem Ogrodniczym w Zarządzie Miejskim. Żona Żabińskiego, Antonina, wspominała:

Jan […] zdobył dla siebie przepustkę do getta pod pretekstem, że i tam są „tereny zielone”. Tej zieleni było faktycznie w getcie tak niewiele! Jan nie miał więc tam żadnych „roślinnych” interesów, przepustkę zaś wykorzystywał, żeby odwiedzać ludzi, których należało podtrzymać na duchu, którym trzeba było przemycić jakąś wałówkę.”

Warte podkreślenia jest, że Żabiński pytany po wojnie, dlaczego tak ryzykował, skąd w nim takie bohaterstwo, denerwował się i mówił, że to żadne bohaterstwo, tylko ludzka przyzwoitość. Zaznaczał, że to, co robił, robił dlatego, bo tak go wychowała matka i tak należy postępować.

„…Jeżeli chcecie państwo bohatera domu to nie ja, tylko moja żona, bo to ona była najdzielniejszą osobą, która była najbardziej obciążona tą sytuacją i to jej się należą wszystkie słowa uznania i odznaczenia” – mówił dyrektor ZOO

Za okazaną pomoc Jan Żabiński i jego żona Antonina zostali w 1965 r. uhonorowani tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Żabiński zmarł 26 lipca 1974 r. w Warszawie. Wraz z żona, Antoniną (zm. w 1971) spoczywa na warszawskich Starych Powązkach. Od 1980 r. Jan Żabiński jest patronem jednej z ulic na warszawskim Ursynowie.

Za ratowanie Żydów w czasie wojny 17 listopada 2008 r. Jan został pośmiertnie odznaczony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski z gwiazdą, a Antonina Krzyżem Komandorskim.

W 2007 r. Amerykanka Diane Ackerman wydała książkę „The Zookeeper’s Wife” opartą na pamiętnikach Antoniny Żabińskiej „Ludzie i zwierzęta”. W 2009 r. w wydawnictwie Świat Książki ukazał się polski przekład pod tytułem „Azyl. Opowieść o Żydach ukrywanych w warszawskim zoo”. Książka stałą się podstawą hollywoodzkiego scenariusza filmowego pt. „Azyl”, który w marcu 2017 r. wszedł do kin.

Źródła:

  1. https://dzieje.pl/aktualnosci/jan-zabinski-dyrektor-stolecznego-zoo-osobowosc-radiowa-i-bohater-ratujacy-zydow

  2. https://sprawiedliwi.org.pl/pl/historie-pomocy/historia-pomocy-rodzina-zabinskich

  3. https://zoo.waw.pl/willa-zabinskich/historia

F
F
?